dyglosja

Dyglosja (z gr. diglossia „dwujęzyczność”) – sytuacja, w której jedna społeczność językowa posługuje się dwiema odmianami języka, spełniającymi różne funkcje i mającymi własny zakres zastosowania. Charles Ferguson opisał dyglosję jako kontrast między dwoma wariantami językowymi, wyższym (H, high) i niższym (L, low). Jest to klasyczna forma społecznego bidialektyzmu lub bilingwizmu. Odmiana niska (zwana również potoczną lub nieformalną) charakteryzuje się niższym prestiżem, mniejszym wsparciem instytucjonalnym, dominacją w domenie nieformalnej oraz prostotą strukturalną. Jest wariantem używanym w środowisku domowym, przyswajanym w sposób naturalny jako język ojczysty. Odmiana wysoka to natomiast wariant stosowany w piśmie, kojarzony z edukacją, literaturą i wszelkimi formami komunikacji oficjalnej. Jej znajomość nabywana jest przede wszystkim na drodze formalnej edukacji. Dyglosja przybiera różne stopnie nasilenia: może polegać na współistnieniu dwóch odmian (dialektów) tego samego języka, ale w skrajnych przypadkach mowa o odrębnych, nawet niespokrewnionych językach. O pewnej formie dyglosji można mówić w przypadku wszystkich społeczności, w których czyni się rozróżnienie między językiem literackim (standardowym) a nieliterackim. Część badaczy rezerwuje pojęcie dyglosji dla sytuacji, w których istnieje silnie zarysowana granica między odmianą niską a wysoką. Zjawisko dyglosji jest powszechne m.in. w krajach arabskich, niemieckojęzycznej części Szwajcarii, w Indonezji oraz w południowych Indiach. Jednoczesne funkcjonowanie czeszczyzny literackiej (spisovná čeština, jako odmiany wysokiej) i interdialektu ogólnoczeskiego (obecná čeština, jako odmiany niskiej) również bywa podkładane pod pojęcie dyglosji. W Indonezji standardowy język indonezyjski współistnieje zarówno z jego odmianami potocznymi, jak i silnie zróżnicowanymi językami regionalnymi.