Ignacy Pietraszewski

Autor: Bartłomiej Garczyk Pietraszewski (nazwisko rodowe Pietruszyński) Ignacy / Петрашевский Игнатий Балтазарович (1796–1869), orientalista, dyplomata, numizmatyk, wykładowca Uniwersytetów Petersburskiego i Berlińskiego... Pietraszewski (nazwisko rodowe Pietruszyński) Ignacy / Петрашевский Игнатий Балтазарович (1796–1869), orientalista, dyplomata, numizmatyk, wykładowca Uniwersytetów Petersburskiego i Berlińskiego. Urodził się 31 grudnia 1796 r. (podawane są też daty 1 stycznia 1797 lub 1799 r.) w Biskupicach ( Bischofsburg ) na Warmii (pow. olsztyński) w zaborze pruskim. Był synem Baltazara Pietruszyńskiego (1755–1802) i Barbary z Ciecierskich (ur. 1758). Po śmierci ojca matka powtórnie wyszła za mąż (1805) i razem z ojczymem Pietraszewskiego Mateuszem Knoblowskim wychowywała czwórkę dzieci, z których on sam był najmłodszy. W wieku 10 lat wysłany został przez matkę do Grodna. Przebywał tam w klasztorze dominikanów pod opieką wujów Faustusa i Feliksa (imiona zakonne) Ciecierskich, pobierając w latach 1807–1813 naukę w konwikcie. Dominikanami byli już wtedy jego dwaj starsi bracia, którzy pod naciskiem wujów zmienili nazwisko na Pietraszewscy i do podobnej zmiany skłonili Ignacego. Ten jednak po ukończeniu konwiktu odmówił złożenia ślubów zakonnych, skutkiem czego nie mógł liczyć na dalsze wsparcie rodziny. Nie posiadając dostatecznych środków, by podjąć studia, Pietraszewski rozpoczął pracę jako guwerner. Dopiero w 1822 r. wyjechał do Wilna i wstąpił na Wydział Literacki tamtejszego uniwersytetu, gdzie do 1826 r. studiował pod kierunkiem profesora literatury starożytnej Wilhelma Georga Münnicha (1788–1867), który nauczył go m.in. podstaw jęz. arabskiego i perskiego. Zainteresował się wtedy także jęz. tureckim i rozpoczął jego naukę. W Wilnie zapoznał się z pracami wybitnego petersburskiego orientalisty Józefa Sękowskiego (1800–1858), w tym z jego głośną wówczas pracą Collectanea z dziejopisów tureckich rzeczy do historii polskiej służących z dodatkiem objaśnień potrzebnych i krytycznych uwag (Warszawa 1824–1825, t. 1–2). Dołączając do grona krytyków tej pracy, zarzucał mu potem błędny przekład tekstów tureckich. W 1826 r. Pietraszewski udał się przez Rygę do Petersburga w celu zgłębiania języków wschodnich. Według niektórych świadectw, z uwagi na złą sytuację finansową, chcąc dostać się do Instytutu Wschodniego (IW) przy Departamencie Azjatyckiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych (MSZ), w którym kształcono przyszłych dyplomatów, skierować miał prośbę o umożliwienie mu nauki do samego cara Mikołaja I (1796–1855). Faktycznie dzięki protekcji wileńskich dominikanów od 1830 r. otrzymywał stypendium, jednocześnie pracując na skromnej posadzie w MSZ. W IW uczęszczał na wykłady związanych z Uniwersytetem Petersburskim (UP) J. Sękowskiego i tłumacza sonetu Adama Mickiewicza (1798–1855) Widok gór ze stepów Kozłowana na perski Mirzy Dżafara Topczy-Baszego [azerb. Mirzə Cəfər Topçubaşov ] (1790–1869). W IW poznał przyszłych wybitnych orientalistów Aleksandra Chodźkę (1804–1891) i Antoniego Muchlińskiego (1808–1877), a jego kolegami ze studiów byli Aleksander Szemiot, Edward Gutt i Aleksander Spitznagel. Po gruntownym opanowaniu jęz. tureckiego, perskiego i arabskiego podszedł do egzaminów końcowych, które zdał z wyróżnieniem wiosną 1831 r. W tym samym roku otrzymał nominację i rozpoczął pracę w dyplomacji carskiej. Rok później wysłano go do Konstantynopola w celu doskonalenia znajomości jęz. tureckiego, gdzie przy tamtejszym rosyjskim poselstwie pełnił funkcję dragomana (tłumacza i przewodnika). Wówczas też zrodziło się jego zamiłowanie do kolekcjonowania wschodnich monet. Kolejne 10 lat spędził poza Petersburgiem, podróżując po krajach islamu. Przebywał kolejno w Jaffie (1836) jako dragoman, Salonikach jako sekretarz konsulatu, Aleksandrii (1837), znów jako dragoman, oraz ponownie w Jaffie (1838–1840) – już jako konsul. W trakcie pobytu na Bliskim Wschodzie zebrał unikalną kolekcję wschodnich numizmatów (2683 złotych i srebrnych m