Jan Matejko

Jest marcowe popołudnie roku pańskiego 1892. Przed chwilą moją pracownię opuścił niezwykły gość, który przyszedł do mnie z równie niezwykłym pomysłem. Tym przybyszem był hrabia Ignacy Korwin-Milewski, który złożył mi propozycję, bym namalował dlań swój autoportret. Ja – Jan Matejko – miałem namalować samego siebie na zmówienie zupełnie obcej osoby, niebywałe! Dziwna, acz bardzo inspirująca propozycja. Usiadłem więc w mym ukochanym fotelu i spojrzałem na siebie, widząc znacznie więcej niż pokazywało lustrzane odbicie. Przyszedłem na świat w Krakowie, w roku 1838. Mój ojciec Franciszek Matejko pochodził z Czech, był nauczycielem muzyki. Matka – Joanna Karolina Rossberg, wywodziła się z zamożnej, polsko-niemieckiej rodziny rymarzy. W domu naszym zawsze było tłoczno i gwarno – miałem bowiem aż ośmiu braci i dwie siostry! Wychowywałem się więc w rodzinie licznej, doświadczonej wieloma troskami, ale też pełnej miłości i wzajemnego zrozumienia, co zawdzięczaliśmy w dużej mierze naszej Matce. Ojciec był wprawdzie człowiekiem surowym, nie okazującym nam ciepła, ale za to bardzo dbającym o nasze materialne potrzeby – całymi dniami udzielał lekcji muzyki, by zarobić na utrzymanie naszej gromadki. Nas też uczył gry na fortepianie – ja sam nie lubiłem tych lekcji, choć dźwięki były dla mnie ważne. Szczególnie podobało mi się jak z Wawelskiego Wzgórza rozbrzmiewał Dzwon Zygmunta – słuchałem go wtedy z wielką uwagą. Jednakże, moje szczęśliwe dzieciństwo szybko się skończyło. Gdy miałem siedem lat moja Matka odeszła na zawsze. Ojciec nie mógł pogodzić się z jej śmiercią i pracował jeszcze więcej, a nasze wychowanie powierzył siostrze naszej nieodżałowanej Mamy – Katarzynie Rossberg-Zamojskiej. Ciotka była dla nas dobra i bardzo o nas dbała, ale nie zawsze potrafiła nam okazać tyle serca i ciepła co Mama, za którą bardzo mi było tęskno. Odkąd nauczyłem się czytać, odkryłem jedną z największych swoich pasji – historię. Moimi ulubionymi książkami były opowieści historyczne – niemal na pamięć znałem całe ustępy ze Śpiewów historycznych Juliana Ursyna Niemcewicza. Jako dziecko potrafiłem też cytować różne fragmenty z Don Kichota Cervantesa. Wiem, że dobór lektur może się wydawać dość dziwny, ale byłem nietypowym dzieckiem – nad wiek poważnym, lubiącym samotność i ciszę. Potrafiłem godzinami bawić się sam, przebierając się i odgrywając różne scenki z dawnych dziejów. Od najmłodszych lat samodzielnie rysowałem i wycinałem z tektury figurki wojów i rycerzy, by następnie prowadzić ich do wielkich i zwycięskich bitew. Jak wspomniałem nie lubiłem tłumów, ale za to chętnie uczestniczyłem w różnych nabożeństwach religijnych, na które prowadzali nas rodzice. Moja wrodzona niechęć do tłumnych, hałaśliwych spotkań oraz oficjalnych uroczystości cechowała mnie również, gdy byłem już dorosłym człowiekiem i właściwie pozostała mi do dziś. Może dla wielu zaskakującym będzie fakt, że jako dziecko chętnie bawiłem się w odprawianie Mszy Świętej. Byłem w tym tak wiarygodny, że mój ojciec uważał, iż w przyszłości powinienem zostać księdzem. Uważał mnie za chłopca życiowo nieporadnego i duchowny stan wydawał mu się rozwiązaniem dla mnie bezpiecznym. Tylko mama, ta dobra i mądra istota, wiedziała, że ja miałem inne rojenia w głowie – moim największym marzeniem było malowanie. To właśnie ona zachęcała mnie do rysowania i chwaliła wszystko, co utrwalałem na papierze – od sprzętów domowych, po podobizny ludzi i zwierząt. W roku 1847, gdy miałem dziewięć lat, rozpocząłem prawdziwą naukę – najpierw w krakowskiej szkole powszechnej św. Barbary, a później – w Liceum św. Anny. Nie lubiłem za bardzo szkoły, zresztą pilność i systematyczność nie była wówczas moją najmocniejszą stroną. Zamiast zgłębiać tajniki matematyki, czy uczyć się języków obcych, wolałem w trakcie lekcji rysować. I jak się okazało, ta właśnie słabość otworzyła mi drogę do szkoły artystycznej. Któregoś dnia, będąc już w Liceum św. Anny, podpatrzyłem jak tamtejsi nauczyciele ćwiczą rózgami co bardziej krn