John Chrysostom

იოანე ოქროპირი (Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος) (347-407 წწ.) - ანტიოქიელი მღვდელთმთავარი და კონსტანტინოპოლის პატრიარქი (397-404 წწ.); მართლმადიდებელი ეკლესიის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ავტორიტეტის მქონე ბიზანტიელი მოღვაწე; წმინდა წერილის წიგნთა უბადლო განმმარტებელი, ორატორი და ჰომილეტიკოსი. იგი ცნობილია თავისი მჭევრმეტყველური ქადაგებებითა და ხელისუფალთა უღირსი ქმედებების მკაცრი მამხილებელი გამოსვლებით, რის გამოც ოიკუმენამ მას ზედწოდება „ქრიზოსტომოსი“ (ბერძნ. Χρυσόστομος) ანუ „ოქროპირი“ განუჩინა. მას ასევე ეკუთვნის მართლმადიდებლური ლიტურგიის მოქმედი სამი წეს-განგებიდან ერთ-ერთი - „წმ. იოანე ოქროპირის ლიტურგიად“ წოდებული - ასევე, ვნების შვიდეულის მსახურებებისა და ზიარების წინა და შემდგომ ლოცვათა რიგი საკითხავები. მისი გარდაცვალებიდანვე მალევე, ე.წ. „მარტირიოსის საქებელი გამოსათხოვარი სიტყვისა“ (ლათ. Martyrii Antiocheni Panegyricum S. Joannis Chrysostomi) და მისი ყოფილი მორჩილის წმ. პროკლე კონსტანტინოპოლის პატრიარქის (370-447 წწ.) შესხმის საფუძველზე კანონიზირდა და წმინდანთა დასში შეირაცხა. მას, როგორც წმინდანს, მართლმადიდებელი ეკლესიის გარდა, პატივს მიაგებენ კათოლიკური, ანგლიკანური, ლუთერანული, ორიენტალისტური და ალექსანდრიის კოპტური ეკლესიები. კათოლიკური პონტიფიკალური კატეხიზმოს გადმომცემ უწყებაში (ლათ. Catechismus Catholicae Ecclesiae) მისი სახელი 18 თავში მოიხმობა და დაიმოწმება, ასევე, იგი ეკლესიის 38 მასწავლებელთაგან ერთ-ერთად მიიჩნევა (ლათ. Doctor Ecclesiae Universalis). ჩვენამდე იოანე ოქროპირის 700-მდე ქადაგება და 250-მდე წერილია შემონახული, რომელთაც თან ერთვის ძველი და ახალი აღთქმის წიგნთა განმარტებები და ქრისტიანული ცხოვრების სხვადასხვა საკითხებზე შეგონებები. მართლმადიდებელ ეკლესიაში წმ. იოანე ოქროპირის ხსენების დღედ 12 თებერვალია განჩინებული (ძვ. სტ. 30 იანვარი) და ის წმ. ბასილი დიდისა (330-379 წწ.) და წმ. გრიგოლ ღმრთისმეტყველის (329-390 წწ.) ხსენებასთან ერთად იდღესასწაულება, როგორც „კრება მსოფლიოს დიდთა მოძღვართა და მღვდელთმთავართა“. მისი გარდაცვალებიდან ერთი საუკუნის შემდეგ პაპმა გელასი I-მა († 492-496 წწ.) მართლმადიდებელი ეკლესიისათვის შესაწყნარებელ წიგნთა ნუსხაში (ლათ. Decretum Gelasianum De Libris Recipiendis Et Non Recipiendis) მისი სრული ბიბლიოგრაფია შეიტანა, რითიც დაამოწმა მოძღვრის ავტორიტეტი და ქადაგებათა ღვთივგამომეტყველობა. სრულიად საქრისტიანოს ეს ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო და სახელგანთქმული მოღვაწე შუა საუკუნეებში უბრალო ხალხისათვის ცნობილი იყო საქვეყნოდ განთქმული ლეგენდით „ამბავი წმ. იოანე ოქროპირის სინანულისა“, რომელსაც პირველი ფერწერული ტილო ალბრეხტ დიურერმა (1471-1528 წწ.) მიუძღვნა, ხოლო ბეჭდური სახით, რაც ქრისტიანული ჰაგიოგრაფიის გაქილიკებას ისახავდა მიზნად, მარტინ ლუთერმა (1438-1546 წწ.) გამოსცა სათაურით „ყალბისთქმანი წმ. იოანე ოქროპირისა“ (გერ. Die Lügend von S. Johanne Chrysostomo). იოანე ოქროპირის ავტორობით ცნობილი ლიტურგიის შემადგენელი საგალობლებისათვის საგუნდო აკაპელური კომპოზიციები (Op. 31 და Op. 41) ეკუთვნით ს. რახმანინოვსა (1873-1943 წწ.) და პ. ჩაიკოვსკის (1840-1893 წწ.). ჯ. ჯოისის (1882-1941 წწ.) საკულტო რომანში „ულისე“ თხრობის გამხსნელ სცენაში მთავარ პერსონაჟს, რომელიც ანგლიკანი მღვდლის შარჟს გაითამაშებს ალაყაფის კარში, თითქოსდა, აღსავლის კარში გამოსვლითა და ქადაგებით ავტორისეულად ეწოდება „ოქროპირი“ („ქრიზოსტომოსი“); მსგავსადვე, ქართული ლიტერატურის ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ ნოველაში „ზარები გრიგალში“, კ. გამსახურდია (1893-1975 წწ.) პერსონაჟს, რომელიც საბჭოთა ანტიეკლესიურ იდეოლოგიას უპირისპირდება და დიდი ხუთშაბათის საღამოს გაუქმებულ სამლოცველოში, სადაც თორმეტი ვნების სახარება აღარ იკითხება, სამრეკლოზე ზარების რეკვას ატეხს, უწოდებს „ოქროპირს“, როგორც საერო ხელისუფალთა ღვთისმგმობელი ქმედებებისადმი სამართლიანობით გამლაშქრებელსა და დაპირისპირებულს. იოანე ოქროპირი 347 წელს ქ. ანტიოქიაში დაიბადა მხედართმთავარი სეკუნდოსისა და ღვთისმოშიში ანთუსას ოჯახში. მას მამა ყრმობისას გარდაეცვალა და 20 წლის დაქვრივებულმა დედამ, რომელმაც იოანეს სახლში სხვა ქმარი აღარ შემოიყვანა, მთელი ძალა და ახალგაზრდობა ერთადერთი შვილის აღზრდას მიუძღვნა. იგი ცდილობდა მისთვის ქრისტიანული ღვთისმოშიშების სული შთაენერგა და არც საერო განათლება დაეკლო, რისთვისაც წამოზრდილი იოანე ფილოსოფოს ლიბანიოსს (314-393 წწ.) მიაბარა, სადაც მომავალი