Brynica

Biblioteka „Echa Czeladzi” pod redakcją Marka Mrozowskiego Zeszyt nr 3 Redaktor naczelny Marek Mrozowski Redakcja i opracowanie graficzne Wiesława Konopelska Współpraca redakcyjna Beata Siemieniec, Marcin Łazarz Zdjęcia Marek Mrozowski, Janusz Moczulski Wydawca Urząd Miasta 41-250 Czeladź, ul. Katowicka 45 Wydano na zlecenie Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Miasta w Czeladzi ze środków budżetowych Wydziału Ochrony Środowiska ISSN 1426 - 3858 Redakcja techniczna, DTP ,,KiN“ s.c. Sosnowiec, ul. Gen. Andersa 95/12 Druk: Zakład Malej Poligrafii, Mirosław Horyń, 41-250 Czeladź, ul. Legionów, teł. 265-45-42 Wstęp Są rzeki wielkie, w dorzeczach których tworzyły się państwa i narody - rzeki symbole, bez których trudno wyobrazić sobie historię naszej cywiliza­ cji. Pisali o nich królowie, wodzowie, kupcy i poeci. Są też rzeki niewielkie, prowincjonalne, nie posiadające ani znaczenia strategicznego, ani ekono­ micznego, ani nawet malowniczego krajobrazu. Taką rzeką z pewnos& 39;cią jest dzisiaj Brynica. Przerażająco brudna, skuta betonowym korytem, bez życia ... Czy jednak tak było zawsze? A co ważniejsze, czy tak będzie zawsze? Słowo „brynica” oznacza rzekę rwącą, kaprys& 39;ną, trudną do okiełznania. Tak włas& 39;nie musieli Brynicę postrzegać dawni mieszkańcy jej doliny, wyry­ tej w triasowych skałach Wyżyny Śląskiej. Rzekę, która meandrowała spo­ kojnie cienką strugą, by raz po raz wzbierać i zmiatać wszystko co stało na jej drodze. Jej kaprysy nie zniechęcały jednak pierwotnych osadników szu­ kających drogi ws& 39;ród nieogarnionych puszczy. Dolina Brynicy stanowiła bowiem wygodną arterię, przez którą można było wnikać w nieznany s& 39;wiat, gdzie można było zbudować bezpieczne siedlisko i bez problemów zdobyć pożywienie. Nic też dziwnego, że już w paleolicie jej brzegi tętniły życiem. W okresie łużyckim powstały pierwsze stałe osady o charakterze obronnym, ale uległy one zniszczeniu przez nadciągających Scytów. Nie zagrzewali tu również miejsca kolejni włodarze - Celtowie, którzy stopniowo ustąpili miejsca Słowianom. We wczesnym średniowieczu dorzecze Brynicy, a ściślej mówiąc Przemszy staje się terytorium jednej z wielu organizacji plemien­ nych współtworzących państwo Wislan. Związki z Małopolską nie mogły być jednak zbyt mocne skoro z łatwos& 39;cią w 1178 roku ziemie leżące nad Bry- nicg wchodzą w skład Śląska. Gdy zas& 39; Zbigniew Oles& 39;nicki odkupuje w 1443 roku Siewierszczyznę, rzeka aż do 1921 roku stanowi fragment zachodniej granicy Polski. Dzisiaj dawna granica postrzegana jest inaczej. Już nie dzieli ludzi, lecz ich łączy. Łączy we wspólnym działaniu na rzecz s& 39;rodowiska naturalnego. Dawny pas graniczny stanowi bowiem doskonały korytarz ekologiczny, przez który po latach rabunkowej gospodarki wnika do centrum Górnoślą­ skiego Okręgu Przemysłowego świat przyrody. I włas& 39;nie ta funkcja Brynicy stanowi o jej wartos& 39;ci dla współczesnych. O tym, jaka jest Brynica dzisiaj mówi niniejsza broszura. Jaka będzie - zobaczymy. Niewątpliwie będzie się zmieniać. Miejmy nadzieje, że na lepsze. Jest szansa na to, by w krótkim okresie czasu stała się rzeką czystą, o bo­ gatej faunie i florze. Zmieniać się będzie również jej dolina. Jednak kiedy to nastąpi, zależy w dużej mierze od nas wszystkich. Marek Mrozowski 5 SYTUACJA PRZESTRZENNO EKOLOGICZNA Dzisiejszy obraz s& 39;rodowiska kształtował się w dolinie Brynicy na prze­ strzeni wielu setek lat, osiągając kulminację w pierwszej połowie XX wieku. Jeszcze w pierwszej połowie XX wieku w obrębie dorzecza panowały dogod­ ne warunki dla rozwoju rolnictwa, stąd pierwotna działalnos& 39;ć gospodarcza i ingerencja człowieka w stosunki wodne tego obszaru była związana z rol­ nictwem. Z najstarszych opisów rzeki dowiadujemy się, że była spławna aż do granic Czeladzi. W samej Czeladzi na tzw. Łęgu istniała drewniana wieża- latarnia, która miała wskazywać drogę żeglarzom. Powyżej tego miejsca, aż do Ożarowic, ciągnęły się żeremie bobrowe, które od XIV stulecia zaczęły za­ nikać.