kodyfikacja

Kodyfikacja (ang. codification, cz. kodifikace) – proces selekcjonowania i formalnego normowania kodu językowego służącego w społeczeństwie jako model języka standardowego. Polega na usankcjonowaniu i ujęciu w określone ramy zjawisk mieszczących się w aktualnym kształcie normy językowej, obejmując również opublikowanie wyników tych rozstrzygnięć w słownikach, gramatykach i innych wydawnictwach normatywnych. Kodyfikacja sprzyja ukształtowaniu się pojęcia poprawności językowej, która formy aprobowane normatywnie nakazuje uznać za poprawne, a pozostałe – za błędne. Działalność kodyfikacyjną można traktować jako uwieńczenie naturalnych procesów standaryzacyjnych. Rozstrzygnięcia kodyfikacyjne mogą się opierać na arbitralnych decyzjach kodyfikatora, przybierając u swojej podstawy charakter ściśle preskryptywny. W innym przypadku kodyfikacja czerpie z gruntownej analizy zjawisk językowych i sposobu funkcjonowania języka w otoczeniu społecznym, czyniąc z niej deskryptywną płaszczyznę, na podstawie której formuje się właściwy model normatywny. Za źródło rozstrzygnięć kodyfikacyjnych może służyć nie tylko panujący uzus językowy, ale także tradycja piśmiennicza. W ustaleniach kodyfikacji pomagają elektroniczne korpusy językowe. Kodyfikacja, nawet nastawiona opisowo, nie jest jednak procesem neutralnym, gdyż z założenia wybiera i promuje pewne formy językowe, co decyduje o jej preskryptywnym charakterze. Z jednej strony kodyfikacja służy definiowaniu i utrwalaniu kształtu języka standardowego, z drugiej strony reaguje na proces ewolucji językowej, zmieniając stanowioną normę w zależności od potrzeb danej wspólnoty komunikatywnej. Dąży zatem do utrzymania w standardzie tzw. elastycznej stabilności. Kodyfikacja to także ujęcie normy językowej w różnego rodzaju poradnikach, wynik wspomnianych rozstrzygnięć. W odróżnieniu od normy językowej, która w szerokim ujęciu dotyczy każdej odmiany języka i określa prawidłowości uzusu językowego, kodyfikacja jest skoncentrowana na języku standardowym i wykazuje charakter statyczny. Pierwsze próby kodyfikacji języków narodowych podjęto w okresie renesansu, działania te przybrały na sile w czasie oświecenia. W 1635 r. powstała Akademia Francuska, która zajęła się m.in. kodyfikacją języka francuskiego. Rozróżnienie terminologiczne między pojęciami normy i kodyfikacji zostało wypracowane przez przedstawicieli praskiej szkoły strukturalnej.