immuunsysteem

Het immuunsysteem is het geheel aan biologische processen dat een levend wezen beschermt tegen ziekte en infectie. Het immuunsysteem herkent vreemde binnendringende ziekteverwekkers, zoals bacteriën, virussen en parasieten, en activeert verschillende mechanismen om deze indringers te doden en veilig te verwijderen. Het immuunsysteem maakt hiervoor gebruik van cellen en gespecialiseerde eiwitten. Bij gewervelde dieren, waaronder de mens, bestaat het immuunsysteem uit twee – nauw met elkaar samenwerkende – delen. Het aangeboren immuunsysteem, dat altijd en overal aanwezig is, vormt de eerste lijn van verdediging tegen een breed scala aan lichaamsvreemde invloeden. Het verworven immuunsysteem, dat later op gang gebracht wordt, is in staat zeer specifiek de infecterende ziekteverwekker te bestrijden, door middel van onder meer antilichamen en cytotoxische T-cellen. Bijna alle levende wezens bezitten een vorm van afweer. Bacteriën hebben een rudimentair systeem van enzymen die beschermen tegen virusinfecties. Vroeg in de evolutie ontstonden er bij de eerste dieren mechanismen als fagocytose. Gewervelde dieren beschikken voorts over nog verfijndere afweermechanismen, zoals het vermogen om ziekteverwekkers heel precies te herkennen en herhaling van dezelfde infectie te voorkomen. Dit principe van verworven immuniteit is de basis van vaccinatie. Stoornissen van de afweer kunnen leiden tot ernstige ziektebeelden. Wanneer het immuunsysteem onvoldoende functioneert, zoals bij immuundeficiënties, kunnen zich terugkerende en levensbedreigende infecties ontwikkelen. Dit is bijvoorbeeld het geval bij hiv/aids, erfelijke afwijkingen als SCID, en bij het gebruik van immuunsuppressiva. Een overactieve afweer kan ertoe leiden dat het immuunsysteem de lichaamseigen weefsels aanvalt. Voorbeelden van dergelijke auto-immuunziekten zijn reumatoïde artritis, diabetes type 1 en multipele sclerose.