Dick Bruna

Vlnr: (sport)journalist Albert Milhado, de auteur Francis Durbridge, rechts daarvan Dick Bruna’s echtgenote Irene de Jongh, zijn oom en de uitgever Henk Bruna, daarnaast zijn moeder Johanna Bruna-Erdbrink, daarachter de zuster van Pieter Brattinga, Hannemarie Brattinga. De tentoonstelling is een ontwerp van Gerard Wernars. Naast deze ‘Kantine-tentoonstellingen’ initieerde en organiseerde hij ook de gewaardeerde Kwadraatbladen . Beide activiteiten betaalden zich terug doordat ze voor de drukkerij goodwill genereerden bij hun opdrachtgevers en men er ook contact mee kon leggen bij ontwerpers en bedrijven. Zo kwam via het Utrechtse meubelbedrijf Pastoe ook Dick Bruna bij de drukkerij terecht, die er het werk van ontwerpers van naam gedrukt zag worden, zoals Jan Bons, Dick Elffers, Cor van Velsen en Eppo Doeve. “Je zag daar iedereen. Ook Otto Treumann was daar bezig. En die was zo precies, die wilde dat blauw of dat rood toch ietsje anders hebben, waarna de gehele machine schoongemaakt moest worden, en er zo de gehele dag was.” Dick Bruna besloot er zijn affiches te laten drukken en Pieter Brattinga begeleidde samen met zijn collega Simon den Hartog deze opdrachten. “Ze waren bij Steendrukkerij de Jong zelf ook precies. Op een gegeven moment hadden ze een affiche gedrukt voor de Zwarte Beren, die werden op het station gehangen, met een zwarte achtergrond waar ze zelf niet tevreden over waren. Pas in de avond mocht ik kijken en toen was-ie klaar. Ja, dat was een geweldige tijd.” De tentoonstelling in Hilversum was voor Dick Bruna zijn eerste en tegelijkertijd een bevestiging van de waardering door zijn vakgenoten. Die was welkom, want zonder opleiding was hij tien jaar eerder de uitgeverij van zijn vader binnengekomen om zijn schoonvader gerust te stellen met een regelmatig inkomen. Uitgeverij Bruna Bruna, de uitgeverij, heeft zijn begin in 1868 in een Haarlemse winkel die boeken verkocht en ze ook uitgaf. De uitgeverij verhuisde naar Utrecht en kocht in 1891 haar eerste spoorwegkiosken. Bruna gaf steeds meer boeken uit en bezat om deze te verkopen ook steeds meer boekwinkels, boekenstalletjes en kiosken. Aldaar verkochten ze naast boeken ook kranten en tijdschriften en licht zinnelijke lectuur. Het station was een perfecte plek om deze ‘prikkellectuur’ aan te schaffen, omdat voor de anonieme reiziger hier de sociale controle van zijn woonomgeving wegviel. De zeden waren in die tijd echter niet los, waardoor de Nederlandse Spoorwegen overwogen deze verkooppunten te sluiten. Het is er niet van gekomen. In 1962 bezat Bruna ongeveer veertig boekwinkels en tweehonderd kiosken, waarvan de meeste op stations door het gehele land. In die stalletjes bezat men niet de kennis van een boekwinkel en had de reiziger door zijn haast gebrek aan tijd, waardoor de boeken zichzelf aan het publiek moesten verkopen. En zo werden langzaamaan de omslagen zichtbaarder, begrijpelijker, aantrekkelijker en verleidelijker. Een andere, gelijktijdige ontwikkeling was het boek als wegwerpartikel. De Duitser Bernard Tauchnitz bracht vanaf 1841 voor studenten en reizigers goedlopende titels uit de Angelsaksische literatuur op de markt. Tegen een lage prijs, doordat hij geen met linnen beplakte kartonnen band om het boekblok liet slaan, maar een papieren omslag met daarop de titel gedrukt – vanwaar de naam paperback . De prijs was mede laag doordat Tauchnitz geen rechten betaalde. De benadeelde uitgevers lieten de piraat Tauchnitz begaan omdat diens boeken veelal na de reis of lezing werden weggegooid, waarop de officiële, gebonden versie werd aangeschaft. Zo werden beide partijen er beter van. Het duurde bijna een eeuw voordat de paperback tot zakformaat werd verkleind en zich als ‘pocket’ wijd verspreidde. Het was in 1934 dat het Amsterdamse Querido begon met het uitgeven van de Salamanderreeks. Een jaar later startte de Engelsman Allen Lane met zijn Penguin Books. In de Verenigde Staten kwam de pocket tot bloei rond de Tweede Wereldoorlog. In 1951 kwam de